ΤΟ ΚΑΘΕ ΠΡΟΣΩΠΟ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΤΡΙΑΔΟΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΟΛΟΣ ΘΕΟΣ

  1. Με την αρχή τοῦ Τριωδίου, αδελφοί μου χριστιανοί, συνεχίζουμε τα διακοπέντα δογματικά κηρύγματά μας. Το πάν, χριστιανοί μου, είναι ἡ πίστη μας, στην οποία πρέπει να μαθητευθούμε καλά και να την εκδηλώνουμε με ἔργα καλά στην ζωή μας.

       Στην σειρά των μαθημάτων μας βρισκόμαστε στο δόγμα της Αγίας Τριάδος. Λέγαμε ότι κατά την ορθόδοξη πίστη μας ο Θεός είναι ένας κατά την ουσία, αλλά είναι τρία πρόσωπα. Είναι τριαδικός στις ὑποστάσεις, γιατί το πρόσωπο λέγεται και ὑπόσταση. Και είπαμε στο προηγούμενο μάθημά μας ότι ἡ πίστη μας αὐτή για τον Τριαδικό Θεό λέγεται σε πολλά χωρία και στην Παλαιά και στην Καινή Διαθήκη.

  1. Προχωροῦντες στο σημερινό μας κήρυγμα λέγουμε ότι το καθένα από τα τρία πρόσωπα της θεότητας είναι ὁ όλος Θεός. Θεός ὁ Πατέρας, Θεός ὁ Υιός, Θεός και το Άγιο Πνεύμα. Όχι δηλαδή ότι το κάθε πρόσωπο ἔχει ἕνα μέρος της θεότητας και τα τρία μαζί ἔπειτα αποτελούν τον ἕνα Θεό, αλλά το κάθε πρόσωπο είναι όλος ὁ Θεός. Για την θεότητα τοῦ Πατέρα λέγουν μύρια τόσα χωρία της Αγίας Γραφής, και της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης. Την θεότητα τοῦ Υιού και τοῦ Αγίου Πνεύματος ἡ Αγία Γραφή την εκφράζει με το να αποδίδει στα πρόσωπα αὐτά ιδιότητες, πού αρμόζουν μόνο στον Θεό, όπως: Την αιωνιότητα, την αγιότητα, την παντοδυναμία, την παγγνωσία και την πανταχού παρουσία.1  Και την θεότητα πάλι του Υιού και του Αγίου Πνεύματος την εκφράζει η Αγία Γραφή με το να αποδίδει στα πρόσωπα αυτά θεια έργα και τιμή, όπως την δημιουργία του κόσμου και την σωτηρία των ανθρώπων καί τήν λατρευτική προσκύνηση ἀπό ὅλους.2 Ἀλλά ἔχουμε καί χωρία στην Αγία Γραφή στα οποία αναφέρεται ρητώς ἡ ονομασία «Θεός» και για τον Υιό και για το Άγιο Πνεύμα. Για τον Υιό, τον Ιησού Χριστό, αναφέρω μόνο τον λόγο του αποστόλου Παύλου, «Θεός ἐφανερώθη ἐν σαρκί».3 Ὁ λόγος αυτός λέγεται για τον Υιό του Θεού, γιατί αυτός εσαρκώθη. Και για το Άγιο Πνεύμα αναφέρω τον λόγο του αποστόλου Πέτρου προς τον Ανανία, όπου του λέγει ότι, με το να πει ψέμα προς το Άγιο Πνεύμα, είπε ψέμα στον Θεό. «Οὐκ ἐψεύσω ἀνθρώποις, ἀλλά τῷ Θεῷ» (Πράξ. 5,4). Εδω το Άγιο Πνεύμα ονομάζεται Θεός. Αλλά έχουμε και πολλά χωρία στην Καινή Διαθήκη, στα οποία το Άγιο Πνεύμα αναφέρεται ως ιδιαίτερο πρόσωπο μαζί με τα άλλα θεια πρόσωπα, τον Πατέρα και τον Υιό. Λόγου χάριν, αναφέρω τον πασίγνωστο λόγο του Κυρίου μας Ιησού Χριστού προς τούς μαθητές Του, «πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τά έθνη, βαπτίζοντες αυτούς εις το όνομα τοῦ Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος» (Ματθ. 28,19).4
  2. Ἡ θεότητα του Υιού, του Ιησού Χριστού, προέρχεται από τον Πατέρα με την γέννηση, 5  ἡ δε θεότητα του Αγίου Πνεύματος προέρχεται από τον Πατέρα πάλι, με την ἐκπόρευση.6  Ὁ Θεός Πατέρας είναι ἡ αρχή και πηγή της θεότητας. Έχουμε πει ότι και τα τρία πρόσωπα της Αγίας Τριάδος έχουν την ίδια και την αυτήν θεία Ουσία. Και ἡ ενότητα αυτή της θείας ουσίας στα πρόσωπα της Αγίας Τριάδος έχει δύο χαρακτηριστικά: (α) Αποκλείει το ένα πρόσωπο να υποτάσσεται στο ἄλλο7 και (β) και τα τρία πρόσωπα δρουν μαζί προ τα έξω και όχι μεμονωμένα. Την υπόταξη του ενός προσώπου στο άλλο την αποκλείουν τα χωρία εκείνα της Καινής Διαθήκης πού ομιλούν για την ισότητα των Τριών προσώπων, όπως, λόγου χάριν, ὁ λόγος τοῦ Χριστού προς τον Πατέρα Του, «τα εμά πάντα σα εστί και τα σα εμά» (Ἰωάν. 17,10).8 Την κοινή δε εξωτερική ενέργεια των τριών προσώπων της θεότητας, την δηλώνουν εκείνα τα χωρία στα οποία λέγεται, «ἅ ἄν ἐκεῖνος (ὁ Πατήρ) ποιή, ταύτα και ὁ Υιός ομοίως ποιεί» (Ἰωάν. 5,19. Βλ. καί 5,26). Όμως, παρά το ότι ἡ εξωτερική ενέργεια της θεότητας είναι κοινή και στα τρία πρόσωπα, σαν προϊόν της μιας θελήσεως του Θεού, κάθε πρόσωπο έχει κάποια ιδιαίτερη ενέργεια. Το ιδιαίτερο του Πατέρα είναι το ότι είναι «ὁ εξ ου τα πάντα». Δηλαδή, είναι ο δημιουργός του κόσμου και ὁ αίτιος της απολυτρώσεως, καθόσον το σχέδιο της δημιουργίας και της απολυτρώσεως το σχεδίασε προαιωνίως ο Πατέρας, αλλά το ετέλεσε κατά το πλήρωμα τοῦ χρόνου διά του Υιού.9 Ὁ Υιός είναι ο «δι᾽ ου τα πάντα εγένετο» και μάλιστα ἡ απολύτρωση των ἀνθρώπων.10 Και το Άγιο Πνεύμα είναι ὁ «εν ω τα πάντα εγένετο». Είναι ἡ ζωογόνος αρχή του αγιασμού. Τελειοί πάσα ενέργεια του Πατρός και του Υιού και ιδιαίτερα ετοιμάζει την απολύτρωση των ανθρώπων, αφού το Άγιο Πνεύμα ελάλησε διά των Προφητών και διά του Αγίου Πνεύματος έγινε ἡ γέννηση και ἡ χρίση του Κυρίου Ιησού Χριστού. Το Άγιο Πνεύμα πάλι τελειοί το έργο της σωτηρίας με το να οικειοποιεί στους ανθρώπους τα αγαθά της σταυρικής θυσίας του Χριστού και να αγιάζει αυτούς συνδέοντάς τους με τον Πατέρα και τον Υἱό.11  Θα πρέπει όμως να πούμε και μάλιστα να τονίσουμε ότι ἡ αυτή ἡ ιδιαίτερη, όπως την είπαμε, ενέργεια κάθε προσώπου της Αγίας Τριάδος δεν πρέπει να θεωρηθεί διηρημένη, σαν, δηλαδή, κάθε πρόσωπο να ενεργεί μεμονωμένα, γιατί, όπως είπαμε, οι εξωτερικές αυτές θειες ενέργειες προέρχονται από την μία βούληση της θεότητας. Την κοινή προς τα έξω ενέργεια των προσώπων της Αγίας Τριάδος, την «οικονομική» Τριάδα, όπως την λέγουν οι θεολόγοι, την εκφράζει αυτός ο ωραίος λόγος του Αγίου Αθανασίου: «Ὁ Πατήρ, δι᾽ Υιού, εν Πνεύματι Ἁγίῳ ποιεί τα πάντα»12

Αλλά θα συνεχίσουμε στο επόμενο κήρυγμά μας.

Με πολλές ευχές,

† Ὁ Μητροπολίτης Γόρτυνος και Μεγαλοπόλεως Ιερεμίας

Χριστιανοί μου! Είμαστε ενάντιοι στην αναιδή απαίτηση των Σκοπίων να μάς πάρουν για το κρατίδιό τους το όνομα της Μακεδονίας μας. Το σχέδιό τους είναι πολύ πονηρό και δόλιο. Σχέδιο ενάντιο και προς την Εκκλησία μας και όχι μόνο προς την πατρίδα μας. Γι᾽ αυτό όλοι στο συλλαλητήριο των Αθηνών στο Σύνταγμα στις 4 Φεβρουαρίου, ώρα 14:00. Όλοι, κλήρος και λαός.

ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

  1. Γιά τόν Ἰησοῦ Χριστό βλ. Ἰωάν. 1,1-2. Α´ Πέτρ. 3,22. Ἑβρ. 1,8. 7,26. Ἰωάν. 2,25. 21,17. Περί τοῦ Ἁγίου Πνεύματος βλ. Α´ Κορ. 12,11. Α´ Κορ. 2,10-11. Ἰωάν. 15,26.
  2. Κολ. 1,16-27. Β´ Κορ. 5,20. Φιλ. 2,9-11. Β´ Κορ. 13,13 κ.ἄ.
  3. Α´ Τιμ. 3,16.
  4. Βλ. καί Β´ Κορ. 13,13. Α´ Κορ. 12,5-13 κ.ἄ.
  5. Ἑβρ. 1,5. 5,5. Ἰωάν. 17,5. 8,42. 6,42. Ψαλμ. 2,2.
  6. Ἰωάν. 15,26, «Ὅ παρά τοῦ Πατρός ἐκπορεύεται».
  7. Subordinatio, λέγεται αὐτό.
  8. Βλ. καί Ἰωάν. 5,23. Κολ. 1,13. Ἰωάν. 3,34 κ.ἄ.
  9. Α´ Κορ. 8,6. Ἐφ. 1,4. Β´ Τιμ. 1,9 ἑξ.
  10. Ἰωάν. 1,3. Α´ Κορ. 1,30.
  11. Ἰωάν. 14,26. Α´ Κορ. 12,11-30. Ἰωάν. 14,16. Γαλ. 4,6.
  12. Ἐπιστολή πρός Σεραπίωνα Ι,28.